فخر الدين عراقى « 1 » ( متوفى 688 ) صاحب لمعات كه از شاگردان صدر الدين قونوى است برين عقيده بوده مباحث عرفان را در مؤلفات خود با اصطلاح عشق و عاشق و معشوقه بيان كرده است « 2 » . اوحد الدين كرمانى « 3 » نيز همين روش داشت و در خانقاه وى اين طريقه معمول بود « 4 » . وى به مقتضاى المجاز قنطرة الحقيقة عشق زيبا چهرگان را اصل مسلك خود قرار داده ، آن را وسيلهء نيل بجمال و كمال مطلق مىشمرد « 5 » . وقتى شمس الدين ( تبريزى ) در اثناء مسافرت ببغداد رسيد و شيخ اوحد الدين كرمانى را ديدار كرد ، پرسيد كه « در چيستى ؟ » گفت : « ماه را در آب طشت مىبينم » ، فرمود كه « اگر در گردن دنبل ندارى ، چرا در آسمان نمىبينى ؟ » « 6 » سردستهء اين گروه مولانا جلال الدين مولوى « 7 » و خواجه حافظ « 8 » مىباشند « 9 » .

--> ( 1 ) - عراقى مثنويى ببحر خفيف نظم كرده ، و اين روش را به آشكار اظهار مىنمايد . رجوع شود بكليات عراقى طبع هند ( فروزانفر ) . ( 2 ) - فروزانفر . ايضا . ( 3 ) - شرح حال او در نفحات الانس و آثار البلاد و الحوادث الجامعة طبع بغداد ( ص 73 ) و غالب تذكره‌ها موجود است ( فروزانفر ) . ( 4 ) - فروزانفر ايضا ص 87 . ( 5 ) - علاوه بر آنكه جامى و ديگر تذكره‌نويسان اين عقيده را به اوحد الدين نسبت داده‌اند ، از اشعار خود او نيز اين عقيده بدست مىآيد ، چنان كه از رباعى ذيل : زان مىنگرم به چشم سر در صورت * زيرا كه ز معنى است اثر در صورت اين عالم صورتست و ما در صوريم * معنى نتوان ديد مگر در صورت . ( فروزانفر . زندگانى مولانا جلال الدين محمد مولوى . چاپ دوم . كتابفروشى زوار تهران 1333 شمسى . ايضا ص 53 ح 5 ) . ( 6 ) - فروزانفر . زندگانى مولانا ايضا ص 53 . ( 7 ) - طريقت مولانا جلال الدين و تعشق او بشمس تبريز و صلاح الدين زركوب و چلبى حسام الدين از ان مشهورتر است كه بمزيد بيانى حاجت باشد ، و شرح آن را در رسالهء شرح حال مولوى ( رك . ح 5 ) بتفصيل آورده‌ام ( فروزانفر ) . ( 8 ) - مىگويد : مصلحت ديد من آنست كه ياران همه كار * بگذارند و سر طرهء يارى گيرند . مراد ما ز تماشاى باغ عالم چيست ؟ * بدست مردم چشم از رخ تو گل چيدن . ( فروزانفر ) . ( 9 ) - فروزانفر . سعدى و سهروردى . ايضا ص 83 . ( فروزانفر ) .